به تازگی محققان دانشگاه اِمآیتی آمریکا نتایج تحقیقات خود در مورد روزه داری را منتشر کردهاند. بر اساس نتایج این تحقیقات روزه گرفتن توانایی باززایی سلولهای بنیادی روده را افزایش میدهد.
اگر وب را برای توصیههای سلامتی بجویید با انبوهی از «چه بخوریم»ها مواجه میشوید که هر یک رویکردی را جهت تندرستی انسان در پیش گرفتهاند: کربوهیدرات را کم کنید، بر پروتئین دریافتی روزانه بیفزایید، از لبنیات و سبزیجات غافل نشوید، روزی هشت لیوان آب بیاشامید و کلی توصیه مشابه اینها. اما کمتر پیش میآید که با توصیههای پرهیز یا بالاتر، «نخوردن» مواجه شوید. علت هم کموبیش مشخص است: برای جذب مخاطب، محتوایی باید ارائه شود که باب میلش باشد و کمتر کسی است که از شنیدن «نخورید»ها خوشحال شود.
هر سال با فرا رسیدن ماه رمضان صحبتها دربارهی اینکه چه و چهقدر بخوریم زیاد میشود. اغلب بحثها حول این است که چهگونه علیرغم روزهداری، سلامت و توان جسم را حفظ کنیم. بهندرت صحبتهای جستهوگریختهای از اینکه تمام روز «نخوردن» عملاً و از نظر علمی چه نتیجه یا نتیجههایی در پی دارد شنیده میشود؛ اگر هم باشد منبع علمی آنها چندان مشخص نیست.
اما کمتر از یک ماه پیش، محققان دانشگاه اِمآیتی آمریکا نتایج اولیهی تحقیقات خود در مورد روزه را منتشر کردند: «روزه، توانایی باززایی یاختههای (سلول) بنیادی روده را میافزاید».
هرچه از عمر انسان بیشتر میگذرد یاختههای بنیادی روده، تونایی کمتری در احیای خود نشان میدهند. این یاختههای بنیادی، منبع اصلی برای تولید یاختههای رودهای جدیدند و کاهش آنها موجب بُروز و درمان نشدن بیماریهای معده، روده و دیگر بیماریهای موثر بر روده میشود.
حالا بر اساس جدیدترین پژوهش زیستشناسان دانشگاه امآیتی میدانیم که ۲۴ ساعت روزهداری میتواند جوانی را به این یاختههای فرتوت بر گرداند. این پژوهش که فعلاً در مراحل اولیه و آزمایشهای حیوانی است نشان داده که روزه موجب افزایش قابل توجه احیای یاختههای بنیادی در موشها (جوان یا پیر) میشود.
در موشهای روزهدار، یاختهها بهجای گلکوز، شروع به شکستن اسیدهای چرب میکنند که این باعث تحریک یاختههای بنیادی به احیای بیشتر خود میشود. در همین راستا محققان متوجه شدند به کمک مولکولی که این تغییر در سوختوساز را فعال میکند میتوانند فرآیند احیای یاختهای را تسریع کنند. این یافتهها میتواند در کمک به افراد مسنی که مشکلات گوارشی دارند یا بیماران سرطانی که شیمیدرمانی میکنند مفید واقع شود.
عُمَر یلمز، یکی از استادان زیستشناسی امآیتی، از اعضای موسسهی تحقیقات سرطانی Koch و از گردانندگان اصلی این تحقیق میگوید: «روزه تأثیرات متعددی بر روده دارد؛ از افزایش احیای یاختههای بنیادی تا کمک به درمان عارضههای رودهای و حتی سرطان؛ هدف موسسهی ما هم این است که بفهمیم روزه تا چد در بهبود سلامتی بشر و توانبخشی به یاختههای بنیادی موثر است.»
دیوید سباتینی، یکی دیگر از استادان مشارکتکننده در این پژوهش میافزاید: «این تحقیق نشان داد که روزه گرفتن موجب نوعی تغییر در سوختوساز یاختههای بنیادی روده میشود و آنها را بهجای استفاده از کربوهیدرات به سوزاندن چربی ترغیب میکند. در کمال تعجب این تغییر به سوزاندن اسیدهای چرب، عملکرد آنها را بهشدت افزایش میدهد. ادامه یافتن این تحقیقات میتواند به تولید داروهایی برای شبیهسازی کامل حالت روزهداری منجر شود»
افزایش باززایی

دانشمندان دهههاست میدانند که دریافت کالری کم با طول عمر بشر و دیگر موجودات رابطهی مستقیم دارد. یلمز و همکارانش اذعان میکنند از روزه گرفتن انتظار چنین تأثیرات زیادی در سطح مولکولی بهویژه در روده را نداشتند. این یاختهها به طور طبیعی تقریبا هر ۵ روز خود را احیا میکنند ولی افزایش سن و عوامل محیطی و ژنتیکی دیگر باعث کندی این روند میشوند. وقتی یک آسیب یا بیماری بروز میکند یاختههای بنیادی کلیدیترین عامل در درمان عارضه هستند. همان طور که گفته شد با پیر شدن افراد، توانایی احیای این یاختههای بنیادی کم میشود و در نتیجه زمان بیشتری برای بهبود فرد نیاز خواهد بود.
یلمز میگوید: «یاختههای بنیادی روده منبع اصلی این اندام برای بازتولید انواع قسمتهای خود است. با افزایش عمر، عملکرد این یاختهها ضعیف میشود و فرآیند بهبودی بعد از آسیب را طولانی و حتی مختل میکند؛ ما در این [مجموعه] تحقیقات روی فهم این که چگونه ۲۴ ساعت روزهداری به بهبود عملکرد یاختههای بنیادی میانجامد متمرکز هستیم.»
بعد از این که موشها ۲۴ ساعت چیزی نخوردند محققان یاختههای بنیادی رودهی آنها را خارج کرده و در آزمایشگاه رشد دادند تا ببینند آیا این یاختهها به سمت تبدیل شدن به «رودههای کوچک» حرکت میکنند یا نه. آنها در یافتند که ظرفیت باززایی در یاختههای موشهای روزهدار دو برابر موشهایی است که غذا دریافت کردهاند.
یکی از این محققان توضیح میدهد: «با یافتههایی که پیشتر داشتیم برایمان مشخص بود که روزه گرفتن یاختههای روده را در جوانها و پیرها قویتر میکند. فقط میخواستیم مکانیسم عملکرد مولکولی آن را متوجه شویم.»
تغییر سوختوساز
تحقیقات بیشتر و دنبال کردن پیغامرسان RNA یاختههای بنیادی در موشهای روزهدار نشان داد که روزه گرفتن باعث تغییر سوختوساز یاختهها میشود و آنها را از کربوهیدراتهایی مثل شکر به سمت اسیدهای چرب سوق میدهد. این تغییر از طریق فعال شدن عاملی به نام PPAR انجام میشود. این عامل، ژنهایی که در سوزاندن اسیدهای چرب نقش دارند را به کار میاندازد.
ادامهی تحقیقات مشخص کرد که اگر به صورت دستی مسیر رسیدن پیام قطع شود، روزه دیگر باعث افزایش باززایی نمیشود. این محققان برنامه دارند چگونگی فعال کردن تغییر سوختوساز را بررسی کنند تا در نهایت به حالت ایدهآلی برای افزایش توان باززایی یاختهها برسند.
آنها طی این تحقیقات متوجه شدهاند با مولکولی که اثرات PPRAها را تقلید میکند میتوانند فواید روزهداری را در موشها ایجاد کنند. یلمز در این باره میگوید: «این موضوع خیلی هیجانانگیز بود. به این نتیجه رسیدیم که برای داشتن فواید روزه گرفتن کافی است یک مسیر مشخص را فعال کنیم. این موضوع آنجا اهمیت مییابد که بدانیم خیلیها به دلایل مختلف قادر به روزهداری نیستند و این شیوه میتواند درهای جدیدی را به رویشان باز کند.»
تحقیق اخیر استادان امآیتی بهوضوح نشان میدهد که روزه گرفتن باعث یک تغییر در سوختوساز یاختههای بنیادی میشود و آنها را به سمتی میبرد که به یاختههای بیشتری تقسیم شوند. محققان در ادامه توانستند این تغییر سوختوساز را بدون روزهداری ایجاد کنند. این تحقیقات در راستای نظریههایی است که به سرعت در حال گسترش هستند و بیان میکنند که خوراک و سوختوساز تأثیرات عمیقی بر رفتار یاختهها دارند. تأیید درستی این موضوع میتواند در پیشگیری و درمان بیماریها بسیار تأثیرگذار باشد.
در مقالهای که توسط این محققان منتشر شده آمده که باززایی یاختهها را بیآنکه نیازی به روزهداری باشد میتوان با دارو شبیهسازی کرد. یکی از کسانی که از این یافتهها منتفع خواهند شد بیماران سرطانی هستند که تحت شیمیدرمانی قرار دارند؛ شیمیدرمانی اغلب به یاختههای روده لطمه وارد میکند که در بسیاری موارد کاملا بهبود نمییابد. بهعلاوه یکی از مشکلات شایع در میان سالخوردگان مسائل مربوط به روده و دستگاه گوارش است؛ یافتههای اخیر امید به زندگی سالم را در بشر بیشتر میکند.
این محققان اعلام کردهاند میخواهند پیش از هر اقدامی تأثیرات بالقوه و جانبی چنین درمانهایی را بیشتر بررسی کنند. همچنین ابزار امیدواری کردهاند مطالعات خود را در مورد تأثیرات روزه بر یاختههای بنیادی دیگر بافتهای بدن ادامه دهند و دید کاملی از تأثیرات روزه بر بدن پیدا کنند.
بیشتر بخوانید: ۱۳ روش برای کاهش وزن در ماه رمضان
به طور تجربی، شما در طی روزهداریهای خود چه اثرات زیستی دیگری دیدهاید؟
منبع: MIT News







