به طور خلاصه تصرف عدوانی به معنای خارج کردن ملک شخص با قهر و غلبه از تصرف اوست که با توجه شرایط ارتکاب رفتار از سوی مرتکب می تواند واجد عنوان حقوقی یا کیفری باشد. در ادامه به بررسی مهم ترین نکات دعوای تصرف عدوانی حقوقی و کیفری خواهیم پرداخت همچنین توصیه می شود با توجه تخصصی بودن موضوع حتما پیش از هر گونه اقدام قضایی با وکیل ملکی متخصص در این مورد مشورت نمایید.
تصرف عدوانی چيست؟
به تصرف ملک دیگری بدون رضایت وی تصرف عدوانی گفته می شود. تصرف یعنی تحت سلطه و استیلا بر مال و عدوانی یعنی نامشروع و غیر مجاز. مثلا اگر شخصی بدون هیچ دلیلی ملک شما را غصب کند و حاضر به رفع تصرف هم نباشد در این حالت تصرف عدوانی رخ داده است.
تعریف قانونی آن در ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی آمده است: تصرف عدوانی عبارت است از ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست میکند.
ارکان تصرف عدوانی
ارکان این دعوا به شرح ذیل است:
سابقه تصرف خواهان
بعدی بودن تصرفات خوانده
غیر قانونی بودن تصرفات خوانده
حسب تعریف ماده ۱۵۸ اولا تصرف عدوانی ویژه املاک است و در اموال منقول رخ نمی دهد. ثانیا به موضوع مالکیت در این دعوا رسیدگی نمی شود و آنچه مهم است سابقه تصرف می باشد و ممکن است کسی که سابقه تصرف دارد اصلا مالک نباشد. ثالثا اگر قبلا در رابطه با مالکیت طرح دعوا شده باشد امکان طرح این دعوا وجود ندارد.
انواع تصرف عدوانی چيست؟
انواع تصرف شامل تصرف عدوانی کیفری و حقوقی است. هر کدام از این دو شرایط خاص خود را داشته و در مراجع متفاوتی مورد رسیدگی قرار می گیرد و پس از اثبات آثار متفاوتی خواهد داشت.
تصرف عدوانی کیفری:
تصرف غیر قانونی ملک دیگری حسب ماده ۶۹۰ قانون مجازات تعزیرات, جرم محسوب شده و در صورت اثبات, شخص از یک ماه تا یک سال به حبس محکوم خواهد شد.
تصرف عدوانی حقوقی:
تصرف عدوانی حقوقی دادگاه صرفا به موضوع تصرف و رسیدگی کرده و در نهایت به رفع تصرف از ملک حکم خواهد داد.
تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری
۱) تصرف عدوانی کیفری در صورت اثبات, جرم بوده و شخص متصرف به مجازات محکوم خواهد شد ولی تصرف عدوانی حقوقی بر فرض اثبات مجازاتی در پی ندارد و صرفا از متصرف رفع تصرف می شود.
۲) در تصرف عدوانی حقوقی صرف اثبات سابقه تصرف کفایت می کند در حالی در تصرف عدوانی کیفری شرط اصلی, اثبات مالکیت شاکی است.
۳) برای اثبات جرم تصرف عدوانی کیفری داشتن سوء نیت یعنی علم به مالکیت غیر شرط است وگرنه اصلا جرمی ثابت نمی شود.
۴) مرجع رسیدگی به تصرف عدوانی حقوقی دادگاه عمومی حقوقی و مرجع رسیدگی به تصرف عدوانی کیفری دادسرا و دادگاه کیفری می باشد.
تصرف عدوانی چه مجازاتی دارد؟
مجازات تصرف عدوانی مطابق با ماده 690 قانون مجازات اسلامی در صورت اثبات جرم, یک ماه تا یک سال حبس خواهد بود. ماده ۶۹۰ بیان می دارد:
هر کس به وسیله صحنهسازی از قبیل پیکنی، دیوارکشی، تغییر حد فاصل، امحای مرز، کرتبندی، نهرکشی، حفر چاه، غرس اشجار وزارعت و امثال آن به تهیه آثار تصرف در اراضی مزروعی اعم از کشت شده یا در آیش زراعی، جنگلها و مراتع ملی شده، کوهستانها، باغها، قلمستانها،منابع آب، چشمهسارها، انهار طبیعی و پارکهای ملی، تاسیسات کشاورزی و دامداری و دامپروری و کشت و صنعت و اراضی موات و بایر و سایر اراضی و املاک متعلق به دولت یا شرکتهای وابسته به دولت یا شهرداریها یا اوقاف و همچنین اراضی و املاک و موقوفات و محبوسات و اثلاث باقیه که برای مصارف عامالمنفعه اختصاص یافته یا اشخاص حقیقی یا حقوقی به منظور تصرف یا ذیحق معرفی کردن خود یا دیگری، مبادرت نماید یا بدون اجازه سازمان حفاظت محیط زیست یا مراجع ذیصلاح دیگر مبادرت به عملیاتی نماید که موجب تخریب محیط زیست و منابع طبیعی گردد یا اقدام به هر گونه تجاوز و تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذکور نماید به مجازات یک ماه تا یک سال حبس محکوم میشود. دادگاه موظف است حسب مورد رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق یا اعاده وضع به حال سابق نماید.
همچنین در صورتی که در تصرف عدوانی حقوقی شخص پس از رفع تصرف مجددا اقدام به تصرف ملک نماید علاوع بر رفع تصرف به حبس از شش ماه تا دو سال نیز محکوم خواهد شد.
مهلت شکایت تصرف عدوانی
برای طرح دعوای حقوقی تصرف مهلتی وجود ندارد و هر زمان می توان علیه متصرف طرح دعوا نمود. لکن برای طرح شکایت کیفری تصرف, با توجه به قابل گذشت بودن این جرم قانون گذار مهلت یک سال را پیش بینی نموده که به شرح ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی می باشد و در صورت عدم طرح شکایت در مهلت مقرر در این ماده حق شکایت کیفری ساقط خواهد شد:
« در جرائم تعزير قابل گذشت، هرگاه متضرر از جرم در مدت یک سال از تاريخ اطلاع از وقوع جرم شكايت نكند حق شكايت كيفری از او ساقط ميشود، مگر اينكه تحت سلطه متهم بوده يا به دليلي خارج از اختيار، قادربه شكايت نباشد كه در اين صورت، مهلت مزبور از تاريخ رفع مانع محاسبه ميشود. هر گاه متضرر از جرم قبل از انقضاء مدت مذكور فوت كند و دليلی بر صرف نظر و از طرح شكايت نباشد، هر یک از ورثه و در مهلت شش ماه از تاريخ وفات، حق شكايت دارد.
تبصره – غير از موارد كه شاكي تحت سلطه متهم بوده، در صورتی به شكايت ويا ورثه او رسيدگي ميشود كه جرم موضوع شكايت طبق ماده 105 اين قانون، مشمول مرور زمان نشده باشد.«مدت شمول مرورزمان شكايت، یک سال از تاريخ اطلاع متضرر از جرم است. بنابراين تاريخ وقوع جرم ملاک اين نوع مرور زمان نمی باشد بلكه تاريخ اطلاع از وقوع جرم می باشد.»
مشاوره با وکیل ملکی در تهران
یکی از بزرگترین اشتباهات اشخاص به هنگام طرح شکایات عدم مشاوره با وکیل است. هر پرونده حقوقی یا کیفری اوضاع و احوال خاص خود و اسناد و مدارک متفاوتی با پرونده دیگر جهت اثبات موضوع دارد. بسیار دیده شده به در جایی که موضع اصلا جنبه کیفری نداشته شکایت کیفری شده و وقت و هزینه بسیاری تلف شده و در نهایت رای به ضرر شاکی صادر شده در حالی که اگر از ابتدا با وکیل ملکی متخصص مشاوره صورت می گرفت با بررسی دقیق اسناد و مدارک بهترین راه برای طرح موضوع اعم از حقوقی یا کیفری با بالاترین شانس موفقیت را انتخاب می شد و حقوق شاکی به نحو احسن تامین می شد. وب سایت وکیل سایت با همکاری چندین وکیل ملکی در تهران و دیگر شهرستان ها آماده است تا پیش از هر گونه اقدام قضایی با ارائه مشاوره دقیق و در صورت لزوم پذیرش پرونده, شما را در رسیدن به مقصود یاری نماید.
